Promotor wysyła pracę do systemu, dwa dni później w skrzynce ląduje raport, a w nim kilkanaście procent podobieństwa i pół pracy pokolorowane na żółto. Pierwsza myśl bywa jedna: „to już plagiat?”. Antyplagiat JSA nie wystawia ocen – pokazuje, które fragmenty pokrywają się z tekstami z baz porównawczych. Decyzję podejmuje promotor, czytając ten sam raport.
Poniżej znajdziesz: co dokładnie sprawdza Jednolity System Antyplagiatowy i kiedy trafia do niego Twoja praca, z czego składa się raport, co właściwie mierzy wynik PRP, skąd wziąć próg obowiązujący na Twojej uczelni, tabelę „co widać w raporcie, a co z tym zrobić” oraz dwa gotowe maile do promotora. Jedno zastrzeżenie na start: progi podobieństwa ustala uczelnia, nie ustawa, więc liczby z internetowych poradników niczego o Twojej pracy nie mówią.
Spis treści
- Czym jest JSA i kiedy trafia do niego praca
- Z czego składa się raport
- Wynik PRP – co właściwie mierzy
- Ile procent jest dopuszczalne
- Co widać w raporcie, a co z tym zrobić
- Wysoki wynik – kolejność działań
- Wykrywanie tekstu generowanego przez AI
- Gotowe sformułowania do promotora
- Najczęściej zadawane pytania
Czym jest JSA i kiedy trafia do niego praca
Jednolity System Antyplagiatowy to jeden system sprawdzania prac dla całego kraju. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi w art. 76 ust. 4, że jeżeli praca dyplomowa jest pracą pisemną, uczelnia sprawdza ją przed egzaminem dyplomowym z wykorzystaniem JSA. To obowiązek uczelni, nie decyzja promotora. Rozprawy doktorskie obejmuje analogiczny przepis – art. 188 ust. 4.
Prowadzenie systemu ustawa powierza ministrowi (art. 351 ust. 1), a zbudował go i rozwija Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy. Uczelnie, instytuty PAN, instytuty badawcze, instytuty międzynarodowe, PKA i RDN korzystają z niego nieodpłatnie (art. 351 ust. 4).
Z czym system porównuje tekst? Z ogólnopolskim repozytorium pisemnych prac dyplomowych i bazą dokumentów w postępowaniach awansowych (art. 351 ust. 3), z zasobami internetu, z bazami aktów prawnych i orzeczeń oraz z bazami referencyjnymi podłączonymi przez samą uczelnię. Dlatego praca kolegi z roku sprzed dwóch lat znajdzie się w wynikach, nawet jeśli nigdzie nie została opublikowana.
Harmonogram wygląda tak: badanie zakłada promotor albo pracownik dziekanatu przed egzaminem dyplomowym, a po zdaniu egzaminu rektor wprowadza treść pracy do repozytorium (art. 347 ust. 4). Od tego momentu Twoja praca sama staje się źródłem w kolejnych badaniach. Czas na badanie i poprawki wliczaj do planu przed oddaniem – o tym, jak rozłożyć ostatnie tygodnie, pisałem w artykule o terminie oddania pracy dyplomowej.
Z czego składa się raport
Raport dostępny jest w systemie, a promotor może go pobrać jako PDF w dwóch wersjach. Raport ogólny zawiera metrykę badania, statystykę z rozkładem długości wyrazów, wyniki PRP, definicje oraz wnioski promotora. Raport szczegółowy dokłada do tego pełny tekst pracy z zaznaczonymi fragmentami. Oba raporty prezentują te same wyniki i mają taką samą moc.
W widoku systemowym promotor przegląda kilka sekcji. Metryka badania to dane pracy i autora. Sekcja tekstu pracy pokazuje fragmenty pokolorowane według bazy, z której pochodzi znalezione źródło, i pozwala porównać oba teksty obok siebie. Sekcja wyników ogólnych zbiera wartości PRP razem z informacją, czy mieszczą się w progach przyjętych na uczelni. Osobno wypisane są wyniki dla każdej bazy porównawczej. Na końcu promotor zapisuje wnioski i swoją decyzję.
Najmniej znana jest sekcja analizy tekstu. System podaje w niej, ile znalazł znaków spoza języka pracy, ile wyrazów nierozpoznanych, ile grafik usunął przy wyodrębnianiu tekstu z pliku oraz ile wykrył fragmentów innego stylu. Ten ostatni parametr pochodzi z badania stylometrycznego i pojawia się tylko przy pracach z jednym autorem w metryce, bo analiza wymaga, żeby minimum 70% tekstu było napisane jednym stylem.
Promotor może wykluczyć fragment z wyniku. Po odznaczeniu podaje powód, na przykład zasadne zapożyczenie, a system przelicza wartości, zachowując wynik pierwotny. Fragmenty rozpoznane przez system jako możliwe prawidłowe cytowania można wyłączyć zbiorczo.
Uprawnienie to ma wyłącznie opiekun pracy – recenzent widzi raport, ale na wynik nie wpływa. Akceptacja raportu zamyka badanie i jest nieodwracalna, więc wszystkie wyjaśnienia trzeba przekazać promotorowi przed nią.
Wynik PRP – co właściwie mierzy
Procent w raporcie to PRP, czyli procentowy rozmiar podobieństwa. Pokazuje, jaka część badanego tekstu pokrywa się z dokumentami z baz porównawczych. W raporcie zobaczysz nie jedną, a kilka wartości, bo każda liczona jest dla innej długości frazy: krótsze frazy wyłapują zbieżności językowe, dłuższe – całe przepisane akapity.
Długości fraz i progi tolerancji ustawia administrator po stronie uczelni, osobno dla instytucji albo dla poszczególnych jednostek. Dochodzi do tego parametr czułości na parafrazę, czterostopniowy, też ustawiany przez uczelnię. Ta sama praca zbadana w dwóch jednostkach może dać inne liczby, więc porównywanie swojego wyniku z wynikiem znajomego z innego wydziału niczego nie mówi.
Dokumentacja OPI PIB opisuje wynik badania jako punkt odniesienia, który nie definiuje wyniku obrony. Twórcy systemu zakładali, że promotor skupi się na fragmentach długich, powyżej trzech zdań, a nie na pojedynczych wyrazach. Wysokie PRP przy najkrótszych frazach bierze się często z języka dziedziny: nazw ustaw, terminów technicznych, standardowych zwrotów metodologicznych.
Ile procent jest dopuszczalne
Ustawa nie podaje żadnego progu. Nie istnieje ogólnopolska granica w rodzaju „do 20% jest w porządku”, a każda taka liczba krążąca po forach pochodzi z regulaminu konkretnej uczelni albo z komercyjnego systemu antyplagiatowego. Progi tolerancji, przy których system ostrzega o podwyższonym wyniku, ustala uczelnia lub jednostka.
Dokument, który obowiązuje Ciebie, znajdziesz w jednym z trzech miejsc:
- Regulamin antyplagiatowy albo procedura antyplagiatowa – osobny dokument, najczęściej załącznik do zarządzenia rektora. Tam są progi, terminy i opis postępowania przy wyniku podwyższonym.
- Zarządzenie rektora w sprawie sprawdzania prac dyplomowych – publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej uczelni albo w zakładce z aktami prawnymi.
- Regulamin studiów i wytyczne wydziałowe dotyczące prac dyplomowych – tu bywają dodatkowe wymagania przy konkretnych kierunkach.
Przekroczenie progu nie oznacza automatycznie plagiatu ani niedopuszczenia do obrony. Raport idzie do promotora, który ocenia zaznaczone fragmenty, a dalszy tryb opisuje regulamin uczelni: najczęściej jest to poprawa pracy i powtórne badanie, a w poważniejszych przypadkach postępowanie wyjaśniające.
Co widać w raporcie, a co z tym zrobić
Zaznaczony fragment nie zawsze wymaga poprawki. Poniższa tabela porządkuje sytuacje, które pojawiają się w raportach najczęściej.
| Co widzisz w raporcie | Co to znaczy | Co zrobić |
|---|---|---|
| Zaznaczony cytat w cudzysłowie, z przypisem | System wyłapał zbieżność z oryginałem i często sam oznacza ją jako możliwe prawidłowe cytowanie | Nic nie zmieniaj. Sprawdź tylko, czy przypis wskazuje właściwą stronę. Promotor może wykluczyć fragment z wyniku |
| Definicja z ustawy, przepis, fragment orzeczenia | Trafienie w bazie aktów prawnych i orzeczeń – treści przepisu nie da się napisać inaczej | Zostaw brzmienie przepisu i podaj przypis do aktu z aktualnym tekstem jednolitym (ISAP) |
| Strona tytułowa, oświadczenie, spis treści | Te same formuły są w setkach prac z Twojej uczelni | Zgłoś promotorowi. Uczelnia może z góry wyłączyć powtarzalne teksty z badania |
| Pokolorowana bibliografia i opisy źródeł | Opisy bibliograficzne brzmią identycznie u każdego, kto cytuje tę samą książkę | Nic. To informacja dla promotora, nie usterka pracy |
| Kilkuzdaniowy fragment bez przypisu, zbieżny z książką lub stroną | Niewskazane zapożyczenie – jedyna sytuacja z tej listy, która wymaga realnej poprawki | Napisz fragment od nowa własną składnią i dodaj przypis albo zrób z niego cytat w cudzysłowie |
| Podobieństwo do Twojej wcześniejszej pracy, np. licencjatu | Praca jest w repozytorium, więc system ją znajduje. To autoplagiat, osobna kategoria | Uprzedź promotora i przywołaj własną pracę z przypisem jak każde inne źródło |
| Fragmenty innego stylu w sekcji analizy tekstu | Stylometria wykryła niejednolity sposób pisania – czasem z powodu obszernych cytatów lub tabel | Przygotuj wyjaśnienie, z czego wynika zmiana stylu w tych miejscach. Ocena należy do promotora |
| Dużo wyrazów nierozpoznanych, znaków spoza języka pracy lub mniej grafik niż w pliku | Najczęściej błąd konwersji pliku, czasem ślad próby manipulacji tekstem | Sprawdź plik wysłany do badania. Jeśli to efekt konwersji, poproś o powtórzenie badania na poprawnym pliku |
Wysoki wynik – kolejność działań
Przy wyniku, który przekracza próg uczelni, kolejność ma znaczenie. Zacznij od treści raportu, nie od procentów.
- Przeczytaj zaznaczone fragmenty. Poproś promotora o raport szczegółowy albo o wgląd w tekst pracy z zaznaczeniami – sam procent nie powie Ci, co poprawić.
- Posegreguj je na trzy grupy: poprawne cytaty z przypisami, elementy formalne i powtarzalne (strona tytułowa, bibliografia, przepisy) oraz fragmenty bez przypisu. Realnej pracy wymaga wyłącznie trzecia grupa.
- Popraw trzecią grupę. Cytat zostaw w cudzysłowie z przypisem i numerem strony. Myśl zapożyczoną napisz od nowa: zmień porządek argumentów, odnieś ją do swojego materiału i dopisz przypis. Podmiana pojedynczych słów na synonimy nie zmienia tego, że myśl jest cudza, a system ma własny parametr czułości na parafrazę.
- Uzupełnij przypisy. Niespójne i brakujące przypisy to najczęstsza przyczyna wysokiego wyniku w pracach, które nikogo nie skopiowały – wzory znajdziesz w artykule o przypisach i bibliografii w pracy dyplomowej.
- Napisz do promotora z listą fragmentów i wyjaśnieniem, co z każdym zrobiłeś. Przy fragmentach, które zostają bez zmian (przepisy, formuły uczelniane), krótko uzasadnij dlaczego.
Zanim praca pójdzie do badania, przejrzyj ją pod kątem usterek, które wychodzą w raportach: cytatów bez cudzysłowu, przypisów bez numeru strony, akapitów przepisanych z notatek. Listę takich potknięć zebrałem w artykule o 10 błędach w pracy dyplomowej.
Wykrywanie tekstu generowanego przez AI
Od lutego 2024 roku JSA ma dodatkową funkcję: ocenia, czy fragmenty pracy mogły powstać przy pomocy narzędzi typu ChatGPT. Z komunikatu ministerstwa nauki wynikają dwie rzeczy. System określa wyłącznie prawdopodobieństwo, bo narzędzia dającego pewność nikt dziś nie ma. Decyzję podejmuje promotor, weryfikując raport.
Jeśli praca jest Twoja, a fragment został oznaczony, przygotuj się do rozmowy merytorycznej: notatki z badania, surowe dane, wcześniejsze wersje pliku, literatura, z której korzystałeś w tym miejscu. Tego samego spodziewaj się na obronie, gdzie komisja pyta o Twój warsztat – jak wygląda ta rozmowa, opisuję w artykule o obronie pracy magisterskiej.
Gotowe sformułowania do promotora
Dwie sytuacje, w których student zwykle nie wie, jak zacząć maila.
Szanowna Pani Profesor,
przygotowuję pracę do oddania i chciałbym/chciałabym uprzedzić etap badania antyplagiatowego. Czy mogłaby Pani wskazać, jakie progi podobieństwa obowiązują na naszym wydziale i gdzie znajdę regulamin, który je określa? Chciałbym/chciałabym też wiedzieć, w którym tygodniu planuje Pani wysłanie pracy do JSA, żeby zostawić sobie czas na ewentualne poprawki.
Z wyrazami szacunku,
[imię i nazwisko, kierunek, numer albumu]
Szanowny Panie Doktorze,
dziękuję za przesłanie raportu. Przeszedłem/Przeszłam przez zaznaczone fragmenty i poniżej opisuję, co z nimi zrobiłem/zrobiłam.
Strony 14, 22 i 39 – cytaty w cudzysłowie z przypisami do oryginału, sprawdziłem/sprawdziłam numery stron. Strona 18 – definicja z art. 2 ustawy o rachunkowości, zostawiam brzmienie przepisu z przypisem do tekstu jednolitego. Strona 27 – akapit o metodach pomiaru, w którym brakowało przypisu; napisałem/napisałam go od nowa i dodałem/dodałam odwołanie do źródła. Podobieństwo na stronach 51–53 pochodzi z mojej pracy licencjackiej, przywołuję ją teraz w przypisie.
Poprawioną wersję załączam. Jeśli któryś fragment wymaga dodatkowego wyjaśnienia, chętnie je przygotuję.
Z wyrazami szacunku,
[imię i nazwisko]
Przejrzę pracę przed badaniem w JSA
Sprawdzę cytaty, przypisy i bibliografię, wskażę fragmenty, które raport zaznaczy, i podpowiem, jak je poprawić. Dostajesz pracę z poprawkami i komentarzem, co i dlaczego zostało zmienione.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Ustawa przewiduje nieodpłatne korzystanie z JSA dla uczelni, instytutów PAN, instytutów badawczych, instytutów międzynarodowych, PKA i RDN (art. 351 ust. 4). Konta mają pracownicy tych instytucji, a badanie zakłada promotor albo wyznaczony pracownik uczelni. Własnego dostępu student nie dostanie, więc wersji roboczej przez JSA nie sprawdzi.
Tak. Według materiałów szkoleniowych OPI PIB zaakceptowany raport w wersji ogólnej, zgodnie z wytycznymi ministerstwa, powinien znaleźć się w teczce studenta. Raport ogólny i szczegółowy pokazują te same wyniki i mają taką samą moc, a różnica polega na tym, że szczegółowy zawiera dodatkowo tekst pracy z zaznaczonymi fragmentami.
OPI PIB odradza takie porównania. Każdy system liczy podobieństwo własnym algorytmem i przeszukuje inne bazy źródeł, więc dwa raporty dla tego samego tekstu mogą się istotnie różnić. Dla uczelni liczy się wynik z JSA, bo ten system wskazuje ustawa.